RAQAMLI QURILISHDA BIM ASOSIDA LOYIHALARNI BOSHQARISH: INTEGRATSIYA, AVTOMATLASHTIRISH VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI
Keywords:
BIM, raqamli qurilish, raqamli transformatsiya, 3D modellashtirish, 4D BIM, 5D BIM, CDE, openBIM, IFC, Digital Twin, IoT, sun’iy intellekt, qurilish boshqaruvi.Abstract
Mazkur maqolada zamonaviy qurilish loyihalarini boshqarishda Building Information Modeling (BIM) texnologiyasidan foydalanishning ilmiy va amaliy jihatlari tadqiq etilgan. BIM texnologiyasining 3D modellashtirishdan tashqari loyiha ma’lumotlarini boshqarish, qurilish jarayonlarini muvofiqlashtirish, vaqt va xarajatlarni nazorat qilish hamda obyektning ekspluatatsiya bosqichidagi ma’lumotlarni boshqarish imkoniyatlari tahlil qilingan. BIM texnologiyasining Common Data Environment (CDE), openBIM, IFC, 4D va 5D modellashtirish, Internet of Things (IoT), sun’iy intellekt va Digital Twin texnologiyalari bilan integratsiyasi ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijasida BIM asosida qurilish loyihalarini boshqarishning integratsiyalashgan modeli taklif etilgan. Shuningdek, O‘zbekiston qurilish sohasida BIM texnologiyalarini joriy etishning mavjud holati va rivojlanish istiqbollari tahlil qilinib, BIM mutaxassislarini tayyorlash, elektron hujjat aylanishi va raqamli axborot muhitini rivojlantirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan.
References
1. ISO 19650-1:2018. Organization and digitization of information about buildings and civil engineering works, including building information modelling — Information management using building information modelling — Part 1: Concepts and principles.
2. ISO 19650-2:2018. Information management using building information modelling — Part 2: Delivery phase of the assets.
3. ISO 19650-3:2020. Information management using building information modelling — Part 3: Operational phase of the assets.
4. ISO 19650-4:2022. Information management using building information modelling — Part 4: Information exchange.
5. ISO 16739-1:2024. Industry Foundation Classes (IFC) for sharing data in the construction and facility management industries.
6. Eastman C., Teicholz P., Sacks R., Liston K. BIM Handbook: A Guide to Building Information Modeling for Owners, Designers, Engineers, Contractors, and Facility Managers. Wiley.
7. Azhar S. Building Information Modeling (BIM): Trends, Benefits, Risks, and Challenges for the AEC Industry // Leadership and Management in Engineering.
8. Succar B. Building information modelling framework: A research and delivery foundation for industry stakeholders // Automation in Construction.
9. Volk R., Stengel J., Schultmann F. Building Information Modeling (BIM) for existing buildings — Literature review and future needs // Automation in Construction.
10. buildingSMART International. openBIM and Industry Foundation Classes (IFC) documentation.
11. O‘zbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligi. BIM texnologiyalari bo‘yicha amaliy o‘quv-trening materiallari, 2026.