INNOVATSION QURILISH MATERIALLARI: ENERGIYA SAMARADORLIGI VA EKOLOGIK BARQARORLIKNI TA’MINLASHNING ZAMONAVIY YECHIMLARI
Keywords:
innovatsion qurilish materiallari, energiya samaradorligi, geopolimer, gazobeton, ko‘piklangan geopolimer, faza o‘zgaruvchi materiallar, issiqlik izolyatsiyasi, ekologik barqarorlik, resurs tejamkorlik, yashil qurilish.Abstract
Ushbu maqolada zamonaviy qurilish sanoatida qo‘llanilayotgan innovatsion materiallarning texnik, energetik va ekologik samaradorligi tahlil qilingan. Tadqiqotda avtoklavli gazobeton, geopolimer materiallar, ko‘piklangan geopolimerlar, issiqlik izolyatsiyalovchi kompozitlar hamda faza o‘zgaruvchi materiallarning qurilish konstruksiyalaridagi imkoniyatlari o‘rganildi. Tadqiqotning asosiy e’tibori materiallarning nafaqat mexanik mustahkamligi, balki issiqlik o‘tkazuvchanligi, zichligi, namlikka chidamliligi, yong‘in xavfsizligi, ikkilamchi xomashyodan foydalanish imkoniyati, ishlab chiqarishdagi energiya sarfi va butun hayotiy sikldagi ekologik ta’siriga qaratildi. Ilmiy adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, g‘ovak strukturali yengil materiallar bino tashqi qobig‘ining issiqlik himoyasini yaxshilash bilan birga konstruksiyaning umumiy massasini kamaytirishi mumkin. Geopolimer materiallar sanoat chiqindilari va mineral qo‘shimchalardan foydalanish imkoniyati sababli an’anaviy sement asosidagi materiallarga ekologik muqobil bo‘lishi mumkin. Ko‘piklangan geopolimerlar esa past zichlik va issiqlik o‘tkazuvchanligi bilan energiya samarador devor konstruksiyalarini yaratish uchun istiqbolli hisoblanadi. Faza o‘zgaruvchi materiallardan foydalanish konstruksiyalarning issiqlik inertligini oshirish va bino ichidagi harorat tebranishlarini kamaytirish imkonini beradi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, innovatsion qurilish materiallarini tanlashda hududning iqlimi, mahalliy xomashyo bazasi, bino funksiyasi, materialning hayotiy sikli va iqtisodiy samaradorligini kompleks baholash zarur.
References
1. Al-Saadi S.N., Zhai Z., et al. Application of passive wall systems for improving the energy efficiency in buildings: A comprehensive review. Renewable and Sustainable Energy Reviews. 2016. Vol. 62. P. 1252–1269. DOI: 10.1016/j.rser.2016.04.010.
2. Susca T., Zanghirella F., Colasuonno L., Del Fatto V. Effect of green wall installation on urban heat island and building energy use: A climate-informed systematic literature review. Renewable and Sustainable Energy Reviews. 2022. Vol. 159. Article 112100. DOI: 10.1016/j.rser.2022.112100.
3. Bakhshoodeh R., Ocampo C., Oldham C. Thermal performance of green façades: Review and analysis of published data. Renewable and Sustainable Energy Reviews. 2022. Vol. 155. Article 111744. DOI: 10.1016/j.rser.2021.111744.
4. Seyam S. The impact of greenery systems on building energy: Systematic review. Journal of Building Engineering. 2019. Vol. 26. Article 100887. DOI: 10.1016/j.jobe.2019.100887.
5. Harbiankova A., Manso M. Integrating green roofs and green walls to enhance buildings thermal performance: A literature review. Building and Environment. 2025. Vol. 270. Article 112524. DOI: 10.1016/j.buildenv.2025.112524.
6. Farooq F., Jin X., Javed M.F., Akbar A., Khushnood R.A., Alyousef R., Aslam F. Geopolymer concrete as sustainable material: A state of the art review. Construction and Building Materials. 2021. Vol. 306. Article 124762.
7. Ahmed H.U., Mahmood L.J., Muhammad M.A., et al. Geopolymer concrete as a cleaner construction material: An overview on materials and structural performances. Cleaner Materials. 2022. Vol. 5. Article 100111.
8. Song Y., Xue C., Guo W., Bai Y., Shi Y., Zhao Q. Foamed geopolymer insulation materials: Research progress on insulation performance and durability. Journal of Cleaner Production. 2024. Vol. 444. Article 140991. DOI: 10.1016/j.jclepro.2024.140991.
9. Lee H., et al. Phase-Change Materials in Concrete: Opportunities and Challenges for Sustainable Construction and Building Materials. Materials. 2022. Vol. 15, No. 1. Article 335. DOI: 10.3390/ma15010335.
10. Phase change materials incorporated into geopolymer concrete for enhancing energy efficiency and sustainability of buildings: A review. Case Studies in Construction Materials. 2022. Vol. 17. Article e01162. DOI: 10.1016/j.cscm.2022.e01162.
11. Horvat B., Knez N., Hribar U., König J., Mušič B. Thermal insulation and flammability of composite waste polyurethane foam encapsulated in geopolymer for sustainable building envelope. Journal of Cleaner Production. 2024. Vol. 446. Article 141387. DOI: 10.1016/j.jclepro.2024.141387.
12. Developing Environmentally Sustainable and Cost-Effective Geopolymer Concrete with Improved Characteristics. Sustainability. 2021. Vol. 13. Article 13607.