O‘Z-O‘ZINI TIKLOVCHI BETONLARNING ZAMONAVIY QURILISHDAGI QO‘LLANILISHI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI
Keywords:
o‘z-o‘zini tiklovchi beton, autogen tiklanish, MICP, bakterial beton, biominerallashuv, mikrokapsula, kapillyar-kristall qo‘shimcha, chidamlilik, yoriq, gibrid tizim.Abstract
Maqolada o‘z-o‘zini tiklovchi betonlarning (Self-Healing Concrete, SHC) zamonaviy qurilishdagi qo‘llanilishi, tiklanish mexanizmlari va rivojlanish istiqbollari tizimli adabiyotlar tahlili asosida baholandi. 2022–2026-yillarda chop etilgan ilmiy sharhlar va tadqiqotlar asosida autogen tiklanish, mikroorganizmlar yordamidagi biominerallashuv (MICP), mikrokapsulalash, kapillyar-kristall qo‘shimchalar hamda tomirli tizimlarning ishlash prinsiplari qiyoslandi. Tahlil natijalari o‘z-o‘zini tiklash samaradorligi yoriq kengligi, namlik, harorat, tiklovchi agentning barqarorligi va sement matritsasi bilan mosligiga bevosita bog‘liqligini ko‘rsatdi. Avtonom tizimlar autogen tiklanishga nisbatan kengroq yoriqlarni berkitish imkonini bersa-da, tannarx, uzoq muddatli barqarorlik va masshtablash masalalari amaliy joriy etishning asosiy cheklovlari bo‘lib qolmoqda. O‘zbekistonning issiq va quruq iqlimi uchun ichki namlikni boshqaruvchi komponentlar, kapsulalangan bakteriyalar va kristall qo‘shimchalarni birlashtirgan gibrid tizimlarni eksperimental baholash istiqbolli yo‘nalish sifatida asoslandi.
References
1. Dewan Refati M.F.A., Khan M., Saha S., et al. Self-healing concrete: Mechanisms, technologies, encapsulation strategies, and future prospects for sustainable infrastructure. Physics and Chemistry of the Earth. 2026. DOI: 10.1016/j.pce.2026.104699.
2. Amran M., Onaizi A.M., Fediuk R., Vatin N.I., Muhammad Rashid R.S., Abdelgader H., Ozbakkaloglu T. Self-Healing Concrete as a Prospective Construction Material: A Review. Materials. 2022;15(9):3214. DOI: 10.3390/ma15093214.
3. Owolabi D.O., Shokouhian M., Ahmad I., Jenkins M., McLemore G.L. Comparative Analysis of Autogenous and Microbial-Based Calcite Precipitation in Concrete: State-of-the-Art Review. Buildings. 2025;15(18):3289. DOI: 10.3390/buildings15183289.
4. Amoorezaei K., Ghanbari-Ghazijahani T. A comprehensive review: Self-healing methods and cementitious composites. Structures. 2025;72:108038. DOI: 10.1016/j.istruc.2024.108038.
5. Ranjith A., Das B.B. Self-healing bacterial concrete: A bibliometric overview and state-of-the-art review on fundamentals, techniques and future perspectives. Journal of Building Engineering. 2025;104:112324. DOI: 10.1016/j.jobe.2025.112324.
6. Kashif Ur Rehman S., Mahmood F., Jameel M., Riaz N., Javed M.F., Salmi A., Awad Y.A. A Biomineralization, Mechanical and Durability Features of Bacteria-Based Self-Healing Concrete—A State of the Art Review. Crystals. 2022;12(9):1222. DOI: 10.3390/cryst12091222.
7. Zhang L., Zheng M., Zhao D., Feng Y. A review of novel self-healing concrete technologies. Journal of Building Engineering. 2024;89:109331. DOI: 10.1016/j.jobe.2024.109331.
8. Chen Y., Xu J., Zuo J., Chen J., Fediuk R. Self-healing concrete enabled by cementitious capillary crystalline waterproofing materials: a state-of-the-art review. Magazine of Concrete Research. 2026;78(11–12):763–779. DOI: 10.1680/jmacr.26.00017.
9. Tumwiine H., Chala T., Ssenyonjo H., Kirigoola D., Al-Fakih A. On the use of self-healing materials in concrete technology: A comprehensive review of materials, mechanisms, and field applications. Materials Today Chemistry. 2025;48:103001. DOI: 10.1016/j.mtchem.2025.103001.
10. Ali T., Mahmood M.S., Ahmed H., et al. A Review of Self-healing Concrete: Mechanism, Performance, Techniques and Machine Learning Approaches. International Journal of Concrete Structures and Materials. 2026;20:60. DOI: 10.1186/s40069-026-00932-2.
11. Pooja K., Tarannum N. Self-healing concrete: a path towards advancement of sustainable infrastructure. Discover Applied Sciences. 2025;7:703. DOI: 10.1007/s42452-025-06529-w.
12. Vijay G.A., Dharmaraj R., Partheeban P. A critical review of next-generation materials and mechanistic insights in autogenous self-healing concrete. Journal of Building Engineering. 2026;126:116268. DOI: 10.1016/j.jobe.2026.116268.