“УЛЛИ ҲОВЛИ” МЕЪМОРИЙ ОБИДАСИ КОНСТРУКТИВ ТИЗИМИНИНГ МУХАНДИСОНА ТАҲЛИЛИ
Keywords:
Хоразм меъморчилиги, «Улли ҳовли» меъморий ёдгорлиги, лой меъморчилиги, пахса девор, зилзилабардошлик, антисейсмик чоралар, конструктив тизим, юк кўтарувчи конструкциялар, пойдевор, ёғоч боғловчи элементлар, муҳандислик-геологик шароитлар, гидрогеологик омиллар, лазерли сканерлаш, тарихий-маданий меросни муҳофаза қилиш.Abstract
Ушбу мақолада Хоразм воҳасидаги анъанавий лой меъморчилигининг конструктив-технологик хусусиятлари, тарихий биноларда қўлланилган зилзилабардошлик чоралари ҳамда уларнинг замонавий муҳандислик нуқтаи назаридан таҳлили ёритилган. Тадқиқот объекти сифатида Хоразм меъморчилигининг ўзига хос ёдгорликларидан бири — «Улли ҳовли» меъморий мажмуаси танланган. Ҳудуднинг мураккаб муҳандислик-геологик, гидрогеологик ва иқлимий шароитлари, жумладан, ер ости сувлари сатҳининг мавсумий ўзгариши, грунтларнинг хусусиятлари, шамол таъсири ва сейсмик фаолликнинг бинолар конструктив тизимига таъсири таҳлил қилинган. Тарихий обиданинг сақланиб қолган конструкциялари аждодларимизнинг маҳаллий қурилиш материалларидан оқилона фойдаланиш, юкларни тақсимлаш ва конструктив устуворликни таъминлаш борасидаги амалий тажрибасини намоён этади. «Улли ҳовли» ёдгорлигида замонавий лазерли сканерлаш усулида ўтказилган ўлчаш ишлари унинг геометрик параметрларини аниқлаш, конструктив ҳолатини баҳолаш ва кейинги илмий таҳлиллар учун муҳим маълумотлар базасини шакллантиришга хизмат қилади. Тадқиқот натижалари Хоразмнинг тарихий лой меъморчилигидаги конструктив ечимларни илмий жиҳатдан ўрганиш, маданий мерос объектларини сақлаш ҳамда уларнинг сейсмик хавфсизлигини таъминлашга қаратилган замонавий ёндашувларни ишлаб чиқиш учун аҳамиятлидир.
References
1.Дурдиева Г.С., Салаев Э.А. Проблемы обеспечение долговечности глиносырцевых жилых зданий и памятников архитектуры // “Илм-фан кунлари” Республика илмий-амалий анжумани тезислар тўплами, Тошкент. ТАҚИ, 2-4 май 2007. Б. 66-68.
2.Манковская Л.Ю. Памятники зодчества Хорезма. Т.: Изд. Литер. и искусства им. Г.Гуляма, 1976г.
3. Raxmonov B.S., Savutov R.E. Xorazm paxsa devorli binolar arxitekturasi va ularning seysmik ustivorlik tahliliga oid//“Qurilish va arxitektura sohasidagi innovatsion g’oyalar, integratsiya va tejamkorlik” mavzusidagi respublika miqyosidagi ilmiy va ilmiy-texnik konferensiya materiallari to’plami, T.2, Urganch sh., 2025y., 74-80sentabr, 80-86betlar
