SHAHARDA TRANSPORT SHOVQININI O'LCHASH METODIKASI
Keywords:
transport shovqini, shovqinni o'lchash metodikasi, shovqin o'lchagich, LAeq, ISO 1996, shovqin xaritasi, shahar akustikasi, ekologik monitoring.Abstract
. Mazkur maqolada shahar sharoitida transport vositalari harakati natijasida yuzaga keladigan shovqinni o'lchashning ilmiy-uslubiy asoslari yoritilgan. Transport shovqinining asosiy manbalari (dvigatel ishi, shina-yo'l ishqalanishi, aerodinamik omillar) tavsiflanib, o'lchash jarayonining bosqichma-bosqich metodikasi — tayyorgarlik, asbob-uskunalarni tanlash, o'lchash nuqtalarini joylashtirish, vaqt oralig'i va ob-havo sharoitlarini hisobga olish — batafsil bayon etilgan. LAeq, LAmax, L10/L50/L90, Lden va Lnight kabi asosiy akustik ko'rsatkichlar xalqaro ISO 1996 seriyasi standartlari asosida tahlil qilingan. Shuningdek, olingan ma'lumotlarni qayta ishlash, shovqin xaritalarini tuzish va natijalardan shahar transport infratuzilmasini rejalashtirishda foydalanish masalalari ko'rib chiqilgan. Maqola amaliyotchi mutaxassislar, ekologlar va shahar rejalashtiruvchilari uchun metodik qo'llanma vazifasini bajaradi.
References
1. ISO 1996-1:2016. Acoustics — Description, measurement and assessment of environmental noise — Part 1: Basic quantities and assessment procedures. — Geneva: International Organization for Standardization, 2016.
2. ISO 1996-2:2017. Acoustics — Description, measurement and assessment of environmental noise — Part 2: Determination of sound pressure levels. — Geneva: International Organization for Standardization, 2017.
3. ISO 9613-2:2024. Acoustics — Attenuation of sound during propagation outdoors — Part 2: Engineering method for the prediction of sound pressure levels outdoors. — Geneva: International Organization for Standardization, 2024.
4. IEC 61672-1:2013. Electroacoustics — Sound level meters — Part 1: Specifications. — Geneva: International Electrotechnical Commission, 2013.
5. Directive 2002/49/EC of the European Parliament and of the Council of 25 June 2002 relating to the assessment and management of environmental noise // Official Journal of the European Communities, 2002.
6. Kephalopoulos S., Paviotti M., Anfosso-Lédée F. Common Noise Assessment Methods in Europe (CNOSSOS-EU). — Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2012. — 180 p.
7. World Health Organization. Environmental Noise Guidelines for the European Region. — Copenhagen: WHO Regional Office for Europe, 2018. — 160 p.
8. Jarosińska D., Héroux M.-È., Wilkhu P., Creswick J., Verbeek J., Wothge J., Paunović E. Development of the WHO Environmental Noise Guidelines for the European Region: An Introduction // International Journal of Environmental Research and Public Health. — 2018. — Vol. 15, No. 4. — Art. 813. — DOI: 10.3390/ijerph15040813.
9. van Kempen E., Casas M., Pershagen G., Foraster M. WHO Environmental Noise Guidelines for the European Region: A Systematic Review on Environmental Noise and Cardiovascular and Metabolic Effects: A Summary // International Journal of Environmental Research and Public Health. — 2018. — Vol. 15, No. 2. — Art. 379. — DOI: 10.3390/ijerph15020379.
10. Wang H., Liang H., Wu Z., Hou Q., Mao H. Road traffic noise prediction: A review of techniques, challenges and future directions // Environmental Impact Assessment Review. — 2026. — Art. 108468. — DOI: 10.1016/j.eiar.2026.108468.
11. Turar joylarda, jamoat binolarida, aholi yashash hududlarida va dam olish zonalarida ruxsat etilgan shovqin darajasining sanitariya qoidalari va me'yorlari: SanQvaM 0008-20 / O'zbekiston Respublikasi Bosh davlat sanitariya vrachining 2020-yil 29-dekabrdagi qarori. — Toshkent, 2020.
12. GOST 12.1.003-89. Shovqin. Umumiy xavfsizlik talablari (ССБТ. Шум. Общие требования безопасности).
13. O'zbekiston Respublikasining "Aholini shovqinning zararli ta'siridan himoya qilish to'g'risida"gi Qonuni (O'zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan 2026-yil 9-sentabrda imzolangan) // Gazeta.uz, 2026-yil 11-sentabr. — URL: https://www.gazeta.uz/oz/2026/09/11/shovqin/