TARIXIY SHAHAR MARKAZLARINI FAZOVIY ELEMENTLAR ASOSIDA REJALASHTIRISH.
Keywords:
kompozitsiya, fazo,yaxlitlik, memoriy ansanbil,urbanistika, infratuzilma, maydon,relef, kompozitsion.Abstract
Mazkur maqolada tarixiy shahar markazlarini fazoviy elementlar asosida rejalashtirishning nazariy va amaliy jihatlari yoritilgan. Tarixiy shaharlarning shakllanishi va rivojlanishida ko‘chalar, maydonlar, jamoat makonlari, me’moriy yodgorliklar, yashil hududlar, transport va piyodalar tizimining o‘zaro bog‘liqligi tahlil qilingan. Tarixiy shahar muhitining me’moriy-badiiy qiyofasini saqlash, mavjud fazoviy tuzilmani muhofaza qilish hamda zamonaviy shaharsozlik talablarini tarixiy muhit bilan uyg‘unlashtirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. Shuningdek, tarixiy markazlarda yangi qurilishlarni amalga oshirish, rekonstruksiya va restavratsiya jarayonlarida bino va inshootlarning masshtabi, balandligi, kompozitsiyasi, materiallari hamda vizual aloqalarini hisobga olishning ahamiyati ko‘rsatib berilgan. Tadqiqot natijasida tarixiy shahar markazlarini barqaror rivojlantirishda fazoviy elementlarning yaxlit tizim sifatida shakllantirilishi muhim omil ekanligi asoslangan.Ushbu maqolada O‘zbekiston tarixiy shahar markazlarining fazoviy-rejalashtirish tuzilmasi uzoq tarixiy evolyutsiya natijasida shakllangan murakkab urbanistik tizim sifatida olingan . Ushbu tizim Markaziy Osiyo shaharsozlik madaniyatining ko‘p asrlik an’analari, ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlar hamda tabiiy-geografik sharoitlar bilan uzviy bog‘liq holda rivojlanganligi tahlil qilingan.
References
1. Qodirova T.F., Lavrov V.A., Mamatmusayev A.M. O‘rta Osiyo shaharsozlik madaniyati. – Toshkent: TAQI, 2014.
2. Uralov A.S., Mamatmusayev A. O‘zbekiston me’moriy merosi va tarixiy shaharlar. – Toshkent: TAQI, 2015.
3. ICOMOS. Guidelines on Education and Training in the Conservation of Monuments, Ensembles and Sites. – Paris: ICOMOS, 1993. icomos.org
4. ICOMOS. Charter for the Conservation of Historic Towns and Urban Areas (Washington Charter). – Washington, 1987. icomos.org
5. Uralov A.S., Haqqulov A., Abduraimov A. Arxitektura yodgorliklarini ta’mirlash va qayta tiklash tamoyillari. – Samarqand, 2020.
6. Fozilova Z., Odilova F. Arxitektura yodgorliklari restavratsiyasini loyihalash. – Samarqand, 2024.
7. Odilova F.O., Nurmuradova Yu.B. Scientific analysis of Kofirkala archaeological object in Samarkand city // Proceedings of the 2nd International Conference «From Tradition to Future». — 2024.
8. Odilova F. O‘ZBEKISTON TARIXIY SHAHARLARINING SHAKLLANISHI VA RIVOJLANISHINING TARIXIY-GENETIK ASOSLARI, Shahar infratuzilmasini rivojlantirish va barqaror urbanizatsiya: ilmiy-amaliy muammolar” mavzusidagi xalqaro konferensiya 05-06.2026. Samarkand, uzbekistan
9. Qodirova T.F., Mamatmusayev T.Sh. Temuriylar davridagi shaharlarning arxitekturaviy-rejaviy tuzilishi // Arxitektura. Qurilish. Dizayn. — Toshkent, 2009. — № 3–4. — B. 4–8.
10. 1.95. Qodirova T.F., Mamatmusayev T.Sh. Ulug‘bek davri me’morchiligi // Moziydan sado. — Toshkent, 2010. — № 2–3 (46–47). — B. 41–44.
