SHEVA SO‘ZLARI TIZIMIDA GIPONIMIYA
Keywords:
giponimiya, giperonim, giponim, sheva so‘zlari, dialekt leksikasi, o‘zbek dialektologiyasi, leksik-semantik munosabatlar, tur-jins munosabati, partonimiya, graduonimiya.Abstract
: Ushbu tezisda o‘zbek tilining sheva so‘zlari tizimida giponimiya hodisasining o‘rni va xususiyatlari ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Giponimiya – leksik birliklar o‘rtasidagi tur-jins munosabati bo‘lib, giperonim (umumiy, keng ma’no) va giponim (tor, xususiy ma’no) tushunchalariga asoslanadi. Sheva so‘zlari (dialektizmlar) o‘zbek tilining leksik tizimini boyituvchi muhim qatlam sifatida giponimik zanjirlarning shakllanishida alohida rol o‘ynaydi. Tadqiqotda o‘zbek shevalarining (qarluq-chigil-uyg‘ur, qipchoq, o‘g‘uz lahjalari) leksikasi misolida giponimiya hodisasining fonetik, semantik va funksional xususiyatlari ochib beriladi. Shevalarda dehqonchilik, hayvonot, o‘simliklar va kasb-hunar nomlari sohasida giponimik munosabatlarning boyligi ko‘rsatiladi. Tadqiqot natijalari o‘zbek dialektologiyasi va leksikologiyasining rivojiga hissa qo‘shadi, adabiy til va shevalar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirni aniqlaydi
References
1. Dadaboyev H. O‘zbek terminologiyasi: o‘quv qo‘llanma. – Toshkent: Yoshlar nashriyoti, 2020. – 118 b.
2. Saidqodirova D. Ingliz va o‘zbek tillarida internet terminlarining lingvistik tadqiqi: filol. fan. bo‘yicha fals. dokt. diss. avtoref. – Toshkent, 2018. – 90 b.
3. Jamolxonov H. Hozirgi o‘zbek adabiy tili (Leksikologiya, frazeologiya, leksikografiya). – Toshkent, 2000.
4. Hojiyev A. O‘zbek tilining ko‘p jildli izohli lug‘atini tuzuvchilar uchun yo‘riqnoma. – Toshkent, 2000.
5. Kadirbekova D.X. Ingliz va o‘zbek tillarida axborot texnologiyalari terminologiyasining lingvistik xususiyatlari: monografiya. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2016.
6. Qodirova M.O. Internetga oid terminlarni ingliz tilidan rus va o‘zbek tillariga tarjima qilish xususiyatlari // Zamonaviy dunyoda pedagogika va psixologiya. 2022. (132-bet).
7. O‘zbek tilining izohli lug‘ati (5 jildli). – Toshkent: O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi, 2006–2008.
8. Ixtiyor, E. (2025). EKVONIMIYA VA ANTONIMIYA HODISALARI XUSUSIDA. XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYALAR, 1(3), 384-389.
9. Mamatqulov, A., Ermatov, I., & Eshboyeva, F. (2025). AZIM HOJIYEVNING O ‘ZBEK TILI IMLOSIDA BAZI MULOHAZALARI. Central Asian Journal of Multidisciplinary Research and Management Studies, 2(4), 202-204.
10. Ermatov, I., & Suyarova, D. (2024). SIRDARYO VILOYATI TOPONIMLARINING SHAKLLANISHI XUSUSIDA. Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences, 4(5), 488-493.
11. Ermatov, I. (2024). MIRZACHO ‘L TOPONIMLARI TARIXI HAQIDA. Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences, 4(3), 302-306.
12. Berdialiyev, A., & Ermatov, I. (2021). Hozirgi o'zbek adabiy tili (Leksikologiya, frazeologiya, leksikografiya). T.:" TURONIQBOL" nashriyoti, 204.
Saidovna, R. D. (2026). PEDAGOGICAL ASPECTS OF DEVELOPING THE CREATIVE POTENTIAL OF STUDENTS STUDYING IN TECHNICAL EDUCATION FIELDS. EUROPEAN INTERNATIONAL JOURNAL OF ADVANCED RESEARCH AND INNOVATIONS, 2(5), 9-14.
Saidovna, R. D. (2025, December). ENHANCING STUDENTS’CREATIVE POTENTIAL THROUGH SYSTEMATIC ORGANIZATION OF THE EDUCATIONAL PROCESS. In INTERNATIONAL CONFERENCE ON MULTIDISCIPLINARY STUDIES AND EDUCATION (Vol. 2, No. 5, pp. 180-184).
Saidovna, R. D. (2024). A SYSTEMATIC APPROACH IN THE EDUCATIONAL PROCESS TOWARDS THE DEVELOPMENT OF STUDENTS'CREATIVE ABILITIES. MODERN PROBLEMS IN EDUCATION AND THEIR SCIENTIFIC SOLUTIONS, 8(8), 121-125.
AnDTI Hozir 14. 8 ta maqolaga
Rafikovna, U. S. (2026). DEVELOPING PROFESSIONAL COMMUNICATIVE COMPETENCE IN NON-PHILOLOGICAL STUDENTS: THE INDISPENSABLE ROLE OF AUTHENTIC MATERIALS. EUROPEAN INTERNATIONAL JOURNAL OF APPLIED SCIENCES AND THEORETICAL RESEARCH, 2(6), 31-37.
Rafikovna, U. S. (2026). THE ROLE OF AUTHENTIC MATERIALS IN TEACHING ENGLISH TO NON-PHILOLOGICAL STUDENTS. EUROPEAN INTERNATIONAL JOURNAL OF ADVANCED RESEARCH AND INNOVATIONS, 2(6), 18-22.