TURKIYCHA NOMLANGAN QADIMIY KORIZLAR

Authors

  • Mo‘min Turdibekov Renessans ta’lim universiteti Filologiya kafedrasi professori, filologiya fanlari doktori, professor E-mail: mominjonturdibekov@mail.ru Author

Keywords:

gidronim, koriz, sug‘orishning ilk ko‘rinishlari, moddiy yodgorliklar, Xo‘jand suv ta’minoti tarixi, xaritalar, Nurtepa, Ulug‘tepa, Qizteshar, Teshiktosh, Oqsuv, Oqariq, Xo‘ja-Baqirgansoy daryosi.

Abstract

Mazkur maqolada o‘zbek tilshunosligi muammolariga, xususan, gidronimlarning yuzaga kelishida tabiiy sharoit va jamiyat hayotida ro‘y bergan tarixiy, ijtimoiy – siyosiy voqealarning ahamiyatiga hamda ularning o‘zbek tilshunosligi gidronimlari tizimiga xos amaliga alohida e’tibor qaratilgan. Shuningdek, maqolada gidronimlarning yuzaga kelishida mintaqadagi tabiiy va tarixiy sharoitning ahamiyati, geografik terminlardan foydalanishning unumdorligi kabi masalalar misollar asosida tahlilga tortiladi. Xo‘ja-Baqirgansoy korizlarining tarixi haqida qisqacha malumot maqolaning illyustrativ materiali sifatida xizmat qiladi. Tadqiqotning maqsadi toponimlarni tahlil qilish asosida gidronimlarning yuzaga kelishida tabiiy sharoit va jamiyat hayotida ro‘y bergan tarixiy, ijtimoiy – siyosiy voqealarning ahamiyatining o‘ziga xos xususiyatlarini tadqiq etishdan iborat. Tadqiqotning maqsadini amalga oshirishda quyidagi vazifalar belgilangan: koriz nomlari va gidronimlar o‘rtasidagi munosabatlarni yoritishda adabiyotlarni tahlil qilish, mavjud nazariyalarga tanqidiy munosabat bildirish; o‘zbek tilshunosligi doirasida koriz nomlarini yoritish. Tadqiqotda quyidagi ilmiy tahlil metodlaridan foydalanilgan: lingvistik tavsiflash, sistem, statistik, kontekstual tahlil usullari. Tadqiqot mavzusiga doir ilmiy adabiyotlarni tahlil qilishda lingvistik tahlil usulidan foydalanilgan. Gidronimlarni yoritishda sistem tahlil usuli qo‘llanilgan. Tadqiqot natijalari gidronimlarni tahlil qilish asosida koriz nomlarini tartibga solishga va ma’nolarni izohlashga hamda ularni umumiy lug‘at tarkibiga kiritishga yordam beradi.

References

1. Ҳасанов Х. Географик номлар сири. – T.: Ўзбекистон, 1985.

2. Кармышева Б.Х. О некоторых древних тюркских племенах в составе узбеков. – М.: Наука, 1960.

3. Мурзаев Э.М. Очерки топонимики. – М.: Мысль, 1974.

4. Нафасов Т. Ўзбекистон топонимларининг изоҳли луғати. – Т.: Ўқитувчи, 1988.

5. Қораев С. Географик номлар маъносини биласизми? – T., 1970.

6. Мирбобоев А.К. Хужанд ва унинг туманларида сув таъминоти тарихи. – Хужанд, 2005.

7. Мирбобоев А.К. Хужанд ва унинг туманларидаги қадимги сув хўжалиги ёдгорликлари. // Санъат. – 26 сон. – Хужанд, 2007.

8. Негматов И.И. Исследования в Северном Таджикистане в 1970 г. – Вып. 10. – Москва, 1973.

9. Билалов А.И. Уструшания ирригация тарихидан. – Душанбе, 1980.

10. Негматов И.И., Беляева Т.В., Мирбобоев А.К. Бронза даври охири ва илк темир даврида Нуртепа шаҳарларининг кашф этилиши. // Тожикистон ибтидоий даври маданияти. – Душанбе, 1982.

11. Асадуллоев С. Қистакўз ёки Кистеварз // Илм ва ҳаёт. 1989. – 8-сон.

12. Кавказ ва Ўрта Осиёнинг энг қадимги давлатлари. – Москва, 1985.

13. Сирдарё неча ёшда? // Табиат. – 1967. – 9-сон.

14. Смирнова О.И. Очерки из истории Согда. – Москва, 1970.

Кучкарова, Ф. М. (2013). Приемы структурализации учебного материала. In Педагогика: традиции и инновации (pp. 7-9).

Кучкарова, Ф. М. (2021). Развитие саногенного мышления у обучающихся в процессе непрерывного образования. Наука и образование сегодня, (5 (64)), 61-62.

Кучкарова, Ф. М., & Мухаммаджонов, Х. З. У. (2018). Информационная безопасность: современные реалии. Вопросы науки и образования, (5 (17)), 21-24.

Кучкарова, Ф. М., & Мухаммаджонов, Х. З. У. (2020). Формирование саногенного мышления у учащихся начальных классов. Наука и образование сегодня, (4 (51)), 41-42.

Кучкарова, Ф. М., & Мухаммаджонов, Х. З. У. (2019). Методика решения экономических задач на уроках математики в начальном образовании. Проблемы педагогики, (6 (45)), 6-8.

Кучкарова, Ф. М., & Янкина, Э. А. (2022). К ВОПРОСУ О ФОРМИРОВАНИИ ЭВРОЛОГИЧЕСКОГО МЫШЛЕНИЯ У МЛАДШИХ ШКОЛЬНИКОВ. Наука и образование сегодня, (2 (71)), 77-78.

Mukhammadkosimovna–Phd, K. F., & Mukhammadkosimovna, K. F. (2019). Methods To Prevent Moral Exclusion In Primary School Pupils. European Journal of Research and Reflection in Educational Sciences Vol, 7(12).

Кучкарова, Ф. М., & Акбаралиева, Н. Ф. К. (2022). ФОРМИРОВАНИЕ НАЦИОНАЛЬНОЙ ГОРДОСТИ У СТУДЕНЧЕСКОЙ МОЛОДЕЖИ. Наука и образование сегодня, (2 (71)), 75-77.

Кучкарова, Ф. М., & Ахмедова, Ф. А. К. (2022). ФОРМИРОВАНИЕ НРАВСТВЕННЫХ КАЧЕСТВ У УЧАЩЕЙСЯ МОЛОДЁЖИ НА ОСНОВЕ ПРОИЗВЕДЕНИЙ ВОСТОЧНЫХ МЫСЛИТЕЛЕЙ. Наука и образование сегодня, (2 (71)), 74-75.

Qòchqarova, F. (2021). BO ‘LAJAK BOSHLANG ‘ICH TA’LIM O ‘QITUVCHILARINI TARBIYA FANINI O ‘QITISHGA TAYYORLASH METODIKASI (TARBIYAVIY ISHLAR METODIKASI FANI MISOLIDA). Таълим ва инновацион тадқиқотлар, (4), 67-70.

Kuchkarova, F. M. (2021). Development of Sanogenic Thinking in Students in The Process of Lifelong Education. Science and education today, 5, 64.

Mahammatqosimovna, K. F. (2021). Mechanisms for improving spiritual and educational activities in educational institutions. Asian Journal of Multidimensional Research, 10(9), 720-723.

Mahammatkosimovna, Q. F. (2021). Criteria for the formation of spiritual education of students. Asian Journal of Multidimensional Research, 10(5), 322-326.

Махаматқосимовна, Қ. Ф., & Мухаммаджонов, Х. З. Ў. (2020). Ўқув жараёнининг таркибий қисмларига асосланган ҳолда ўқув материалларини структуралаштириш. Science and Education, 1(2), 535-541.

Kuchkarova, F. M., & Yuldasheva, Y. M. (2023). Improving the Management of the Educational Process in the Context of The Pedagogy of the New Renaissance.

Winsli G. Felix, J., E. Supan, F., & Makhammatkosimovna Kuchkarova, F. (2025). A Comprehensive Framework for Predicting Student Performance Using Machine Learning in Online Education. Qubahan Techno Journal, 4(1), 16-22. https://doi.org/10.48161/qtj.v4n1a44

Kuchkarova, F. M. (2023). Metaheuristics in Sustainable and Green Optimization. Qubahan Techno Journal, 2(3), 1-17.

UNIEP Hozir 0 ta. 6 ta maqolaga

Oktambekovna, B. N. (2026). JAHON PSIXOLOGIYA FANIDA IJTIMOIYMAS’ULIYAT FENOMENINING TALQINI. Научный Импульс, 4(41), 142-146.

Oktambekovna, B. N. (2025). TALABALARDA IJTIMOIY MAS’ULIYATGA TA’SIR QILUVCHI IJTIMOIY-PSIXOLOGIK OMILLAR. Shokh Articles Library, 1(2).

Oktambekovna, B. N., & Maryam, T. (2025). BOSHLANG ‘ICH SINF O ‘QUVCHILARI PSIXOLOGIYASINING DIQQATGA TA’SIRI VA ULARDA DIQQATNI JAMLASH: MUAMMOLAR VA YECHIMLAR. ILG'OR PEDAGOG, 2(1), 15-18.

Oktambekovna, B. N. (2025). O ‘SMIRLARNING KREATIV FIKRLASHINI SHAKLLANTIRISHDA TEXNOLOGIYALARNING AHAMIYATI. Central Asian Journal of Multidisciplinary Research and Management Studies, 2(2), 167-169.

O’Bobonazarova, N. Psychological Characteristics of Adolescent Period.

UNIEP Hozir 16. 8 ta maqolaga

Iymanov, J. (2026). MARKAZIY OSIYODA MA’NAVIY BARQARORLIKNI TA’MINLASHDA TDTNING FUNKSIONAL-INSTITUTSIONAL MEXANIZMLARI. Ijtimoiy-gumanitar sohada ilmiy-innovatsion tadqiqotlar, 3(5), 149-152.

Iymanov, J. S., & Turgunov, T. S. (2021). INITIATIVES OF UZBEKISTAN TO PARTICIPATE IN COOPERATION BETWEEN CENTRAL ASIAN STATES. Academic research in educational sciences, 2(4), 15-20.

Abdullaev, T. Y., & Iymanov, J. S. (2020). The role of Uzbekistan in the development of Central Asia. Экономика и социум, (11), 12-18.

SAIDRAXMONOVICH, I. (2020). CENTRAL ASIAN FACTOR IN THE SUSTAINABLE DEVELOPMENT OF UZBEKISTAN. THE AMERICAN JOURNAL OF SOCIAL SCIENCE AND EDUCATION INNOVATIONS Учредители: The USA Journals, 2(9), 538-544.

ИЙМАНОВ, Ж. ЮКСАК БИЛИМЛИ, ИНТЕЛЛЕКТУАЛ САЛОҲИЯТЛИ ЁШЛАРНИ ТАРБИЯЛАШ-ДАВР ТАЛАБИ. ILMIY ХABARNOMA. НАУЧНЫЙ ВЕСТНИК Учредители: Андижанский государственный университет им. ЗМ Бабура, (2), 52-54.

ИЙМАНОВ, Ж. THE IMPORTANCE OF PREVENTIVE DIPLOMACY IN PROVIDING A MORALLY STABLE ENVIRONMENT IN CENTRAL ASIA. O ‘ZBEKISTON MILLIY UNIVERSITETI XABARLARI, 2022,[1/11] ISSN 2181-7324.

UNIEP hozir 48. 9 ta maqolaga

Abdimannobovna, I. D. (2026). ELECTION POLICY OF SOVIET LEADERS IN UZBEKISTAN BASED ON PARTY NOMENCLATURE REQUIREMENTS (1925-1941). HSR (London), 12(06), 162-168.

Iymanova, D. (2026). SANOATGA INJЕNЕR-TЕXNIK KADRLARNI TAYYORLASHNING SOVЕT AMALIYOTI: MUAMMOLAR VA IJTIMOIY-IQTISODIY NATIJALAR (1925-1941yillar). Ijtimoiy-gumanitar sohada ilmiy-innovatsion tadqiqotlar, 3(5), 4-10.

UNIEP hozir 12 ta. 5 ta maqolaga

Ахметов, А. А., Юлдашев, А. И., & Камбарова, Д. У. (2020). Обоснование количества форсунок универсального вентиляторного опрыскивателя. Сельскохозяйственные машины и технологии, 14(1), 76-80.

Ахметов, А. А., Камбаров, Б. А., & Камбарова, Д. У. (2020). Четырехколесный трактор с минимальным радиусом поворота. In Машины, агрегаты и процессы. Проектирование, создание и модернизация (pp. 67-72).

Ахметов, А. А., Ахмедов, Ш. А., Астанов, Б. Ж., Камбарова, Д. У., & Ботиров, Р. М. (2021). Работа механизма изменения клиренса заднего моста универсально-пропашного трактора. Сельскохозяйственные машины и технологии, 15(1), 41-47.

Ахметов, А. А., Камбаров, Б. А., Камбарова, Д. У., & Султанов, Ж. А. (2023). Оценка соответствия колеи трактора с междурядьем посевов сельскохозяйственных культур. Сельскохозяйственные машины и технологии, 17(3), 48-53.

Ахметов, А. А., Хушвактов, Б. В., Камбарова, Д. У., & Муратов, Л. Б. (2020). Обоснование формы и параметров фартука-выравнивателя. Инновацион технологиялар, (Спецвыпуск), 43-46.

Ахметов, А. А., Камбаров, Б. А., & Камбарова, Д. У. (2020). Повышение маневренности четырехколесного трактора. Тракторы и сельхозмашины, (3), 48-53.

UNIEP Hozir 0.

Abdurazaqova, F. K. (2020). POTENTIAL OPPORTUNITIES TO TEACH STUDENTS THE SPIRITUAL HERITAGE OF THE FERGANA VALLEY JADID-EDUCATORS. In АКТУАЛЬНЫЕ ВОПРОСЫ ФОРМИРОВАНИЯ И РАЗВИТИЯ НАУЧНОГО ПРОСТРАНСТВА (pp. 5-9).

UNIEP Hozir 0. 10 ta maqolaga

Sobirovna, M. G. (2025). RAXBAR SHAXSINING INTELEKTUAL, JISMONIY VA MA’NAVIY FAOLIYATINING AKME DARAJASI. Shokh Articles Library, 1(2).

Sobirovna, M. G. (2024). PSYCHOLOGICAL TOURISM AS A WAY TO RESOLVE INTERNAL CONFLICTS. Science and innovation, 3(Special Issue 60), 17-22.

Downloads

Published

2026-06-10